Franeker

Achlum - Voor archeologen zijn terpen altijd interessant geweest. Maar het kan net zo leerzaam zijn om te kijken welke sporen van het verleden rondom die terp te vinden zijn. Achlum heeft de primeur. 

De afgegraven sleuf van ruim honderd meter.

In het weiland naast de kerk van Achlum ligt de grond in bulten. Een lange rij heuveltjes die parallel loopt met de diepe sleuf van ruim honderd meter, die de archeologen van de Rijksuniversiteit Groningen meer moet vertellen over de vroegste bewoners van de dorpsterp.

Terwijl schoolkinderen driftig in de aarde graven, op zoek naar een bodemschat die de onderzoekers gemist hebben, leidt derdejaars-student Koen Blok de volwassen liefhebbers rond. Die bezoeken de open dag op het opgravingsterrein in groten getale. Blok legt uit dat eigenlijk alleen de eerste twintig meters van de sleuf nog iets laten zien van de terp die daar vanaf de vierde of derde eeuw voor Christus is aangelegd. De rest van de bodemsporen die zijn blootgelegd, laten de akkers, sloten, greppels en poelen zien die vroeger naast de terp hebben gelegen. Min of meer een ongelukje.

Projectleider Johan Nicolay met pet bekijkt de afgraving.

,,We wilden ons wel richten op de rand van de terp, maar het was vooraf niet de bedoeling dat we zo’n groot deel van de opgraving buiten de terp zouden doen”, zegt Blok. ,,Dat kwam door de boringen die vooraf zijn gedaan.” Die boringen gaven aan dat de bewoningssporen nog een heel eind doorliepen. Maar achteraf gezien zijn dat waarschijnlijk de sporen van de poelen geweest die de archeologen een eindje buiten de bewoonde terp hebben gevonden.

Dat is overigens geen probleem, legt projectleider Johan Nicolay uit. ,,Het verrassende van deze opgraving is dat we zo weinig terp hebben, maar toch zoveel archeologie. Hieruit blijkt dat je ook in de omgeving nog veel kunt ontdekken over het leven op en rond een terp. De wisselwerking tussen het landschap en de nederzetting komt er zo heel goed uit.”

Nicolay koos Achlum uit omdat het vlakbij de Marne lag, die tussen 800 en 1100 na Christus doorbrak en een kleine zeearm vormde onder het dorp. ,,Van die doorbraak hebben we hier helemaal geen sporen gevonden. Geen dijken of overstromingssporen. Het heeft hier geen zichtbare invloed op de inrichting gehad.”

Runderskelet

Helemaal aan het verste einde van de sleuf stuitten de archeologen op een compleet runderskelet. ,,Dat hebben we in drie lagen blootgelegd en getekend, zodat we er een driedimensionale reconstructie van kunnen maken”, zegt Nicolay. ,,Normaal vind je runderbotten als slachtafval door elkaar. Dat het hier om een compleet rund gaat, kan op een ritueel offer wijzen. Heel interessant, want de periode waarin het gebeurd is - de achtste of negende eeuw - was men hier christelijk.”

Het is maar één van de vragen die het vervolgonderzoek moet beantwoorden. Na de drie weken graven, staat het komende jaar in het teken van de analyse van al die tekeningen, genummerde grondlagen en hun bijbehorende aardewerk, botmateriaal en alle andere vondsten. ,,De uitkomsten verschijnen in elk geval in het jaarverslag van de Vereniging voor Terpenonderzoek, maar we hebben ook het voornemen om er een boekje voor het publiek van te maken”, zegt Nicolay. Dat zal het verhaal vertellen van bijna vijfentwintig eeuwen bewoning op deze plek.

Volgend jaar zijn de Groninger archeologen weer in Fryslân te vinden op een andere locatie die ze met de provincie hebben uitgezocht. ,,We gaan in totaal vier jaar op verschillende plekken graven om meer te weten te komen over de vorming van het landschap en de manier waarop de bewoners daarmee zijn omgegaan.” Nicolay ziet wel wat in een opgraving in de voormalige oever van de Middelsee, in het noordwesten van Oostergo. ,,Van de bewoning in dat deel weten we nog weinig af.”

Bron: Friesch Dagblad - Door Erik Betten.
Foto’s: Henk Brinkman -Friesch Dagblad